Is de culturele missie naar Brazilië geslaagd? Dit was de centrale vraag die door mijn hoofd speelde op de weg terug naar Amsterdam. Op deze vraag zijn natuurlijk verschillende antwoorden mogelijk. Ik ben tot de conclusie gekomen dat al mijn antwoorden positief zijn. Het doel van ons bezoek aan Brazilië was onze kennis over het culturele leven in Brazilië (start in Sao Paulo en Rio de Janeiro) te vergroten en te verdiepen en concrete contacten te leggen voor culturele samenwerking. Jorn Konijn van SICA en medewerkers van de Nederlandse ambassade in Brasilia en de consulaten-generaal van Sao Paulo en Rio de Janeiro hadden een geweldig programma in elkaar gezet. Dit programma heeft ervoor gezorgd dat op alle gebieden interessante contacten gelegd konden worden. En soms hebben deze contacten zelfs al tot concrete afspraken geleid.
Er zijn een paar opvallende thema’s uit de reis te halen, zoals `inclusion´. Medewerkers van de projecten die we bezochten werken met een enorme inzet en passie aan het betrekken van alle mensen (jong en oud, rijk en arm, blank en zwart) bij cultuur. Dit onderwerp lijkt in Brazilië geen “apart thema”. Het is als een onderdeel van de cultuur zelf. Kunst, populaire cultuur en volkscultuur gaan hand in hand. Er lijkt minder harde grenzen tussen hoge en lage cultuur te bestaan. In ieder geval wordt het heel gewoon gevonden om verschillende vormen gezamenlijk te presenteren. Culturele centra spelen hierin een belangrijke rol.
Wie betaalt bepaalt? We hebben veel moeite gedaan om te achterhalen hoe de Braziliaanse financiële systemen in de cultuur nu precies werken, maar het blijft complex. Private bedrijven hebben in Brazilië veel invloed, ook op de programmering. Tijdens een debat in Centro Cultrual de Sao Paulo werd duidelijk dat de discussie in Brazilië over private inkomsten en de rol van de overheid heel anders loopt dan onze discussie over ‘cultuurprofijt’. In beide landen is het doel echter wel hetzelfde: zorgen dat de aansluiting tussen cultuursectoren en de samenleving behouden blijft en overheden en private organisaties een gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen voor een bloeiend cultureel leven.
Debat bij het Cultural Center Sao Paulo
Groot, groter, grootst…. Het begon met de omvang van onze eigen delegatie. Was die niet te groot? Ter plekke bleek eens te meer dat het goed was dat alle sectoren vertegenwoordigd waren. Binnen een aantal sectoren werden al samenwerkingsverbanden met Brazilië ontwikkeld en anderen speelde met het idee. Het samenbrengen van deze groep heeft ervoor gezorgd dat in een korte tijd een sterk programma kon worden gerealiseerd (anders was men dit op individuele basis gaan doen) en concrete ideeën onderling gelijk konden worden uitgewerkt. Er is hierdoor een kritische massa ontstaan voor de verdere uitwerking van het internationaal cultuurbeleid in Nederland. Brazilië is natuurlijk een enorm land. Alleen de stad Sao Paulo herbergt al meer mensen dan er in Nederland wonen.
De favela’s (krottenwijken) hebben een omvang en problematiek; onze Vogelaarwijken lijken opeens een overzichtelijk vraagstuk. En de culturele voorzieningen zijn soms zo groot dat allerlei voorzieningen (zwembad, theater, voetbalveld en expositieruimte) samengebracht kunnen worden. Mogelijke samenwerkingsprojecten zullen zich moeten beperken tot een paar plekken in Brazilië en ideeën zijn niet eenvoudig te kopiëren. De concepten geven echter mooie aanknopingspunten om verder uit te werken.
Optreden Batuque Batucada in favela Cruzeiro
Hoe verder? Alle deelnemers maken een verslag van hun ervaringen en zetten de concrete mogelijkheden voor samenwerking of uitwisseling op een rij. Begin september komt de groep weer bij elkaar en worden concrete voorstellen gepresenteerd. De fondsen en sectorinstituten zullen gezamenlijk een plan van aanpak maken. Al met al een positief beeld. De kop is eraf….op naar de volgende fase!
